Cho con bú: Những tuần đầu

đầu

Bắt đầu Những tuần đầu cho con bú là thời gian học hỏi cho cả bạn và bé. Bạn học cách chăm và cho bé bú, còn bé khám phá cách bú và cách đòi được vỗ về. Hãy kiên nhẫn. Đội ngũ chăm sóc (điều dưỡng, tư vấn viên sữa mẹ, bác sĩ) sẽ giúp bạn và bé bú trước khi rời viện. Bạn có thể gọi hỗ trợ bất kỳ lúc nào trong ngày.

Trong những tuần đầu, sữa sẽ chuyển từ sữa non (dịch đặc, giàu dưỡng chất) sang sữa trưởng thành (loãng hơn, màu trắng đục), diễn ra từ từ. Sữa của bạn cung cấp mọi thức ăn và nước bé cần.

Khởi đầu tốt với việc cho con bú • Cho bé bú ngay sau sinh.

• Giữ bé bên bạn để cho bú thường xuyên (ở cùng phòng

24 giờ).

• Cho con bú vừa để nuôi, vừa để vỗ về. Hãy cho bú khi bé có tín hiệu đói như chép miệng, liếm môi, quay về phía vú, mút nắm tay. Cho bú theo tín hiệu/nhu cầu bảo đảm nguồn sữa tốt vì bé bú chính là yếu tố tạo sữa.

• Trẻ sơ sinh bú thường xuyên, trung bình 8–12 lần mỗi

ngày.

• Mỗi bé, mỗi mẹ mỗi khác. Nếu đau, hãy gọi hỗ trợ —

thường do ngậm bắt vú nông thay vì sâu.

• Càng cho bú nhiều, càng tạo nhiều sữa. Kích thích núm vú

thường xuyên gửi tín hiệu tạo thêm sữa.

• Khi bạn và bé đã quen, cho bú sẽ là lúc thư giãn và tận

hưởng bên nhau.

Nên cho bé bú ở đâu? Chọn nơi yên tĩnh, thoải mái. Nếu muốn, rót cho mình một cốc nước hoặc nước ép để uống khi cho bú. Chọn ghế có tựa tay và kê chân lên ghế đẩu để đưa bé gần bạn hơn; hoặc thử nằm nghiêng. Dùng gối trên đùi hoặc dưới tay để đỡ bé và tránh mỏi lưng. Nếu đau, hãy uống thuốc trước khi cho bú để dễ chịu hơn.

Bế bé thế nào? Ôm bé sát bạn, bụng kề bụng. Toàn thân bé hướng về thân bạn. Cởi quần áo bé, chỉ để tã. Ôm bé sát nhất có thể — da kề da là tốt nhất. Giữ đầu bé cao hơn bụng bé. Dưới đây là hai tư thế cho bú khi tập; chọn tư thế thoải mái cho cả bạn và bé.

Tư thế ôm nôi chéo (Cross-Cradle): Nhiều mẹ thấy biến thể của tư thế ôm nôi, gọi là ôm nôi chéo, hữu ích trong những tuần đầu. Bé được đỡ trên một chiếc gối vắt qua đùi để nâng lên ngang tầm núm vú. Gối cũng đỡ cả hai khuỷu tay để tay bạn không phải chịu sức nặng của bé. Nếu chuẩn bị cho bú bên vú trái, tay trái đỡ vú theo kiểu chữ “U”. Bạn đỡ bé bằng các ngón tay phải: nhẹ nhàng đặt bàn tay sau tai và gáy bé, ngón cái và ngón trỏ sau mỗi tai; gáy bé tựa vào phần lõm giữa ngón cái, ngón trỏ và lòng bàn tay. Lòng bàn tay đặt giữa hai bả vai bé. Khi chuẩn bị cho ngậm bắt vú, bảo đảm miệng bé rất gần núm vú ngay từ đầu; hướng núm vú về phía mũi bé. Khi bé há miệng rộng, dùng lòng bàn tay đẩy từ giữa hai bả vai. Miệng bé sẽ ngậm ít nhất nửa inch (~1,3 cm) từ chân núm vú.

Tư thế ôm ngang hông/bóng bầu dục (Clutch/Football): Tư thế tốt cho mẹ sinh mổ vì giữ bé xa vết mổ. Hầu hết trẻ sơ sinh rất thoải mái ở tư thế này. Nó cũng giúp khi mẹ có phản xạ xuống sữa mạnh, vì bé xử lý dòng sữa dễ hơn. Bạn đỡ đầu bé trong lòng bàn tay, lưng bé dọc theo cánh tay bên cạnh bạn. Bạn đỡ vú theo kiểu chữ “C”. Bé hướng về bạn, miệng ngang tầm núm vú. Chân bé thu dưới cánh tay bạn, hông gập, chân dọc theo lưng tựa sao cho lòng bàn chân hướng lên trần (giúp bé không đạp vào ghế). Gối giúp nâng bé đến đúng độ cao.

Đặt bé vào vú thế nào? Giữ vú bằng một tay: đặt ngón cái trên vú và bốn ngón dưới, tránh xa vùng quầng thâm quanh núm vú (quầng vú). Khi bé há miệng rộng (như ngáp), nhanh chóng đưa bé vào vú, môi dưới chạm trước, đầu bé hơi ngửa ra sau. Kiểm tra miệng bé: môi dưới bè ra ngoài, cằm chạm vú, miệng cách núm vú khoảng 1 inch (~2,5 cm) và ngậm vào quầng vú, không phải chỉ núm vú.

Việc này không nên đau. Nếu đau, hãy ngắt lực hút (nhẹ nhàng luồn ngón tay vào khóe miệng bé) rồi cho bé ngậm lại.

Làm sao biết bé đang nhận được sữa? Thay đổi kiểu mút giúp bạn biết khi sữa xuống. Bé bắt đầu bằng những nhịp mút nhanh, ngắn. Ngay sau đó bạn sẽ thấy nhịp mút chậm, đều và nghe bé nuốt (âm “kuh” là tiếng nuốt).

Nên cho bú bao lâu một lần? Cho bé bú theo nhu cầu mỗi 1–3 giờ cả ngày lẫn đêm. Hầu hết trẻ sơ sinh cần bú khoảng 8–12 lần mỗi ngày. Bé có thể muốn bú mỗi giờ trong vài cữ liên tiếp (gọi là bú chùm – cluster feeding). Hãy để bé bú lâu ở vú thứ nhất đến khi có vẻ no; không cần giới hạn thời gian trừ khi núm vú đau. Vỗ ợ hơi rồi cho bú vú kia. Bé không bú cả hai vú mỗi cữ cũng không sao — cữ sau bắt đầu bằng vú còn lại.

Làm sao biết bé bú đủ sữa? Đến một tuần tuổi, bé nên có ít nhất 6–8 tã ướt và 3–4 lần phân vàng, nhiều hạt, lượng nhiều mỗi 24 giờ. Nước tiểu nên nhạt màu sau tuần đầu; nếu bé không đủ sữa, nước tiểu sẽ vàng sẫm và ít đi. Nếu khó nhận biết tã ướt, đặt một mảnh giấy vệ sinh lên tã — khi bé tiểu, giấy sẽ ướt (một số tã có vạch đổi màu khi có nước tiểu). Trẻ bú mẹ có phân vàng, nhiều hạt, lỏng, thường mỗi cữ; về sau một số bé chỉ đi tiêu một lần mỗi tuần. Để xem bé lên cân đủ chưa, có thể cân tại nhóm hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ hoặc gọi phòng khám.

Chăm sóc vú Rửa tay trước khi cho bú. Tắm mỗi ngày một lần là đủ để giữ núm vú sạch. Không dùng xà phòng hay sản phẩm khác khi rửa núm vú — chỉ dùng nước ấm. Để núm vú khô sau cữ bú.

Làm sao tránh đau núm vú? Đau núm vú thường gặp những tuần đầu, hay do ngậm bắt vú hoặc tư thế chưa đúng. Để tránh:

• Bảo đảm miệng bé há rộng (như ngáp) trước khi ngậm

vú.

• Đổi tư thế cho bú.

• Bảo đảm bé ngậm sâu để tránh đau.

• Xoa sữa non hoặc sữa mẹ lên núm vú và quầng vú sau

mỗi cữ, để khô tự nhiên.

• Nếu núm vú đau, khô hoặc nứt, bắt đầu cho bú bên ít

đau trước.

• Dùng acetaminophen (như Tylenol®), thuốc kháng viêm (như ibuprofen) hoặc thuốc giảm đau khác theo chỉ định để giảm đau ngắn hạn.

Nếu núm vú vẫn đau, hãy gọi tư vấn viên sữa mẹ.

Khi nào có thể tập bú bình? Đừng cho bú bình đến khi bạn và bé đã quen với bú mẹ (một số gia đình không bao giờ dùng bình). Sau 3–4 tuần đầu, khi đã quen, có thể tập bình; có thể sẽ dễ hơn nếu người khác cho bé bú bình đầu tiên. Bạn có thể hút sữa và dùng sữa này cho cữ bình thỉnh thoảng hoặc thường xuyên. Viện Hàn lâm

Nhi khoa Hoa Kỳ khuyến nghị nuôi hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu, tiếp tục kèm thức ăn bổ sung đến hết 2 năm đầu và hơn nữa.

Nếu bạn sẽ đi làm lại, hãy gọi tư vấn viên sữa mẹ hoặc bác sĩ y học sữa mẹ trước 2–4 tuần để bàn các lựa chọn. Thông tin thêm tại womenshealth.gov/breastfeeding.

Có cần bổ sung không? Trẻ khỏe, đủ tháng không cần bổ sung trong những tuần đầu, trừ khi được nhân viên y tế khuyên. Thực tế, hãy tránh bổ sung vì chúng làm giảm nguồn sữa. Vắt cạn vú thường xuyên là quan trọng để tạo sữa. Tránh núm vú giả, ti giả và bình trong 4 tuần đầu vì có thể làm giảm nguồn sữa. Bé điều khiển nguồn sữa bằng cách bú thường xuyên. Khi bé lớn, có lúc bé bú nhiều hơn bình thường, và điều này sẽ tăng nguồn sữa.

Tự chăm sóc bản thân những tuần đầu thế nào? Nghỉ đủ. Bất cứ khi nào bé ngủ, bạn cũng nên nghỉ. Để người thân, bạn bè giúp trông con lớn và việc nhà. Việc của bạn những tuần đầu là làm quen với bé. Dinh dưỡng tốt vẫn quan trọng — theo cùng hướng dẫn ăn lành mạnh như khi mang thai. Nhân viên y tế có thể khuyên tiếp tục uống vitamin bà bầu khi cho con bú. Nếu bạn khó chịu sau sinh, hãy dùng thuốc giảm đau theo chỉ định — đau có thể làm bú khó hơn vì cản trở việc xuống sữa; thuốc giảm đau do nhân viên y tế kê sẽ không hại bé.

Hãy hỏi nhân viên y tế hoặc tư vấn viên sữa mẹ về mức an toàn của bất kỳ thuốc nào bạn cần dùng khi cho con bú. Hầu hết thuốc kê đơn hoặc không kê đơn đều an toàn khi cho bú.

Những lo lắng thường gặp về việc cho con bú Ngực tôi quá nhỏ để cho con bú? Kích thước ngực không ảnh hưởng đến khả năng cho bú. Lượng sữa chủ yếu phụ thuộc lượng bé bú, một số tình trạng bệnh và lượng mô tuyến. Nếu lo về nguy cơ ít sữa hoặc từng ít sữa, hãy trao đổi với bác sĩ sản, tư vấn viên hoặc chuyên gia y học sữa mẹ.

Cho con bú có đau không? Không nên đau nếu bé ngậm bắt vú tốt. Nhân viên y tế có thể giúp bạn học cách bế bé khi cho bú lần đầu. Ngực có thể hơi căng tức vài ngày đầu, nhưng cảm giác này sẽ hết khi bạn tiếp tục cho bú.

Cho con bú có khó không? Đây là kỹ năng cần luyện tập, nhưng lợi ích sức khỏe cho bạn và bé rất xứng đáng. Có nhiều cách học: lớp học ở bệnh viện, điều dưỡng và tư vấn viên sữa mẹ, và trò chuyện với các mẹ khác.

Tôi ngại, sợ cho con bú sẽ ngượng. Bạn có thể cho bú kín đáo, hoặc cho bú trước mặt người khác mà không lộ gì — mặc áo kéo từ dưới lên vừa đủ cho bé bú, hoặc phủ khăn qua vai/quanh bé.

Có phải uống sữa mới tạo được sữa mẹ? Không. Nguồn thực phẩm giàu calci khác gồm sữa chua, phô mai, đậu phụ, cá hồi, hạnh nhân, nước ép bổ sung calci, bánh ngô, rau lá xanh, súp lơ xanh, đậu khô. Ăn 4 khẩu phần thực phẩm giàu calci mỗi ngày.