Mang thai, sinh con và kiểm soát tiểu tiện

kiểm soát tiểu tiện

Nhiều phụ nữ bị rỉ nước tiểu (còn gọi là tiểu không tự chủ) trong thai kỳ hoặc sau sinh.

Bàng quang là một cơ quan tròn, có cơ, nằm trên các xương chậu, được nâng đỡ bởi các cơ vùng chậu. Một ống gọi là niệu đạo cho nước tiểu thoát ra khỏi bàng quang. Cơ bàng quang giãn ra khi bàng quang đầy nước tiểu, còn các cơ thắt giúp giữ bàng quang đóng cho đến khi bạn sẵn sàng đi tiểu.

Còn có các hệ thống khác của cơ thể giúp kiểm soát bàng quang. Thần kinh từ bàng quang gửi tín hiệu lên não khi bàng quang đầy, và thần kinh từ não báo cho bàng quang khi cần đi tiểu. Tất cả các thần kinh và cơ này phải phối hợp để bàng quang hoạt động bình thường.

Mang thai và sinh con ảnh hưởng đến kiểm soát bàng quang thế nào? Trong thai kỳ, bạn có thể rỉ nước tiểu giữa các lần đi vệ sinh. Loại rỉ này gọi là tiểu không tự chủ khi gắng sức (stress incontinence), do áp lực em bé đè lên cơ sàn chậu, bàng quang và niệu đạo. Áp lực tăng thêm khiến bạn hay mót tiểu hơn. Tiểu không tự chủ khi gắng sức có thể chỉ tạm thời và thường hết trong vài tuần sau sinh.

Mang thai, kiểu sinh và số con là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tiểu không tự chủ. Phụ nữ đã sinh con — dù sinh thường hay mổ lấy thai — có tỉ lệ tiểu không tự chủ khi gắng sức cao hơn nhiều so với người chưa từng sinh.

Mất kiểm soát bàng quang có thể do sa tạng chậu, đôi khi xảy ra sau sinh. Cơ vùng chậu có thể giãn và yếu đi khi mang thai hoặc sinh thường. Nếu cơ vùng chậu không nâng đỡ đủ, bàng quang có thể sa xuống — tình trạng này gọi là sa bàng quang (cystocele). Khi bàng quang sa, lỗ niệu đạo có thể bị kéo giãn.

Các thần kinh vùng chậu điều hòa chức năng bàng quang có thể bị tổn thương trong cuộc sinh thường kéo dài hoặc khó. Sinh có dùng forceps (kẹp) có thể gây tổn thương cơ sàn chậu và cơ thắt hậu môn. Rặn kéo dài khi sinh thường cũng làm tăng khả năng tổn thương thần kinh vùng chậu và các vấn đề kiểm soát bàng quang sau đó.

Chẩn đoán vấn đề kiểm soát bàng quang thế nào? Tuy phần lớn vấn đề kiểm soát bàng quang trong hoặc sau thai kỳ tự hết theo thời gian, bạn nên đi khám nếu chúng kéo dài từ 6 tuần trở lên sau sinh. Nên ghi nhật ký về số lần đi vệ sinh, tần suất rỉ nước tiểu và thời điểm xảy ra.

Bác sĩ sẽ khám thực thể để loại trừ các bệnh lý khác và đánh giá chức năng bàng quang. Bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm sau:

• Tổng phân tích nước tiểu: lấy mẫu nước tiểu để tìm

nhiễm trùng có thể gây tiểu không tự chủ.

• Siêu âm: hình ảnh từ sóng siêu âm cho thấy thận, bàng

quang và niệu đạo.

• Nghiệm pháp gắng sức bàng quang: bác sĩ kiểm tra dấu

hiệu rỉ nước tiểu khi bạn ho mạnh hoặc rặn.

• Nội soi bàng quang (cystoscopy): một ống mảnh có

camera nhỏ ở đầu được đưa vào niệu đạo để bác sĩ quan sát bàng quang và niệu đạo.

• Niệu động học (urodynamics): một ống mảnh được đưa vào bàng quang để bơm nước, đo áp lực bên trong bàng quang.

Điều trị vấn đề kiểm soát bàng quang thế nào? Có nhiều cách điều trị. Tập Kegel có thể giúp cải thiện kiểm soát bàng quang và giảm rỉ nước tiểu. Ngoài ra, thay đổi chế độ ăn, giảm cân và sắp xếp giờ đi vệ sinh cũng có thể giúp ích.

Đồ uống như nước có ga, cà phê và trà có thể khiến bạn mót tiểu nhiều hơn. Chuyển sang đồ uống không caffeine hoặc nước lọc có thể giúp giảm rỉ nước tiểu. Hạn chế uống sau bữa tối để giảm số lần đi vệ sinh ban đêm. Nên ăn thực phẩm giàu chất xơ để tránh táo bón, vì táo bón cũng có thể gây rỉ nước tiểu.

Thừa cân có thể tạo thêm áp lực lên bàng quang. Giảm cân sau sinh giúp giảm bớt áp lực này.

Ghi lại những thời điểm trong ngày dễ rỉ nước tiểu nhất, bạn có thể tránh rỉ bằng cách chủ động đi vệ sinh trước. Sau khi có thói quen đều đặn, bạn có thể kéo dài dần khoảng cách giữa các lần đi. Bằng cách “nhịn” lâu hơn, bạn tăng cường cơ vùng chậu và kiểm soát bàng quang tốt hơn. Ngoài ra, có thể tăng cường sàn chậu với sự hỗ trợ của chuyên gia vật lý trị liệu — hãy trao đổi với nhân viên y tế về lựa chọn này.

Làm sao phòng ngừa mất kiểm soát bàng quang do thai kỳ hoặc sinh nở? Chuyển dạ và sinh thường có ảnh hưởng đến cơ và thần kinh sàn chậu liên quan kiểm soát bàng quang, nên bạn hãy trao đổi các lựa chọn với nhân viên y tế.

Mổ lấy thai gắn với nguy cơ tiểu không tự chủ hoặc sa tạng chậu thấp hơn sinh thường, nhưng có thể kèm nguy cơ khác. Em bé to nặng hơn 9 pound (~4 kg) khi sinh có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh trong cuộc sinh.

Tập cơ sàn chậu bằng bài Kegel có thể giúp phòng ngừa vấn đề kiểm soát bàng quang. Các vấn đề này có thể xuất hiện nhiều tháng đến nhiều năm sau sinh. Hãy trao đổi với đội ngũ y tế nếu điều này xảy ra với bạn.

Phụ nữ chỉ cho con bú sữa mẹ sẽ chậm rụng trứng (khi trứng được phóng ra khỏi buồng trứng) và chậm có kinh trở lại. Tuy nhiên, rụng trứng xảy ra trước khi bạn có kinh lại, nên hãy nhớ bạn vẫn có thể mang thai trong thời gian này. Hãy làm theo khuyến nghị của nhân viên y tế về biện pháp tránh thai phù hợp.

Quan hệ tình dục trong thai kỳ

Tôi có thể quan hệ khi mang thai mà không hại em bé không? Có. Không có lý do gì phải thay đổi hoạt động tình dục khi mang thai, trừ khi nhân viên y tế khuyên khác. Giao hợp hay đạt cực khoái khi mang thai sẽ không hại em bé, trừ khi bạn có bệnh lý. Hãy nhớ em bé được bảo vệ tốt trong tử cung nhờ nước ối bao quanh.

Nhân viên y tế có thể khuyên không giao hợp ở đầu thai kỳ nếu bạn có tiền sử sảy thai. Giao hợp cũng có thể bị hạn chế nếu bạn có một số biến chứng thai kỳ như chuyển dạ sinh non hoặc ra máu. Bạn có thể cần hỏi rõ nhân viên y tế xem điều đó nghĩa là không xâm nhập, không đạt cực khoái, hay không kích thích tình dục — vì mỗi biến chứng có thể đòi hỏi hạn chế khác nhau.

Thoải mái khi giao hợp Khi thai lớn dần, có thể cần đổi tư thế cho thoải mái. Điều này cũng đúng sau khi sinh. Có thể dùng chất bôi trơn gốc nước khi giao hợp nếu cần.

Khi giao hợp, bạn không nên thấy đau. Khi đạt cực khoái, tử cung sẽ co lại, có thể hơi khó chịu. Ra ít máu âm đạo sau giao hợp là chuyện thường gặp. Hãy gọi ngay nhân viên y tế nếu ra máu âm đạo nhiều, đau dai dẳng, hoặc vỡ ối. Không được đưa bất cứ vật gì vào âm đạo sau khi vỡ ối.

Trao đổi với bạn đời Hãy nói chuyện với bạn đời. Chia sẻ cảm nhận của bạn, nhất là khi bạn có cảm xúc lẫn lộn về chuyện quan hệ khi mang thai. Khuyến khích bạn đời cũng chia sẻ, đặc biệt nếu bạn nhận thấy thay đổi trong sự đáp ứng của họ. Trao đổi giúp cả hai hiểu rõ hơn cảm xúc và mong muốn của nhau.

Ham muốn của tôi có thay đổi không? Ham muốn khác đi khi mang thai là chuyện thường gặp. Thay đổi nội tiết khiến một số phụ nữ tăng ham muốn, số khác lại ít hứng thú hơn trước.

Dành thời gian cho sự gần gũi Nếu nhân viên y tế hạn chế hoạt động tình dục của bạn, hoặc bạn không có hứng giao hợp, hãy nhớ dành thời gian gần gũi với bạn đời. Gần gũi không nhất thiết phải giao hợp — tình yêu và sự trìu mến có thể thể hiện bằng nhiều cách.

Bao lâu sau sinh tôi có thể quan hệ lại? Nhìn chung, bạn có thể quan hệ lại khi đã hồi phục, khi hết ra máu, và khi cả bạn và bạn đời cảm thấy thoải mái. Nhân viên y tế có thể khuyên bạn chờ đến sau buổi khám hậu sản đầu tiên rồi mới giao hợp.

Sau sinh, một số phụ nữ thấy âm đạo thiếu chất bôi trơn khi giao hợp. Có thể dùng chất bôi trơn gốc nước để giảm khó chịu do khô âm đạo.